Transport Equivalent and Island Policies, article by Stathis Zavitsanou

Seeking a comprehensive island policy.

Στο «περιφερειακό αναπτυξιακό συνέδριο» που διοργάνωσε η Κυβέρνηση στη Ρόδο στις 16 – 17 Απρίλη 2018, μεταξύ άλλων ανακοινώθηκε από την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Nαυτιλίας, η πρόθεση της Κυβέρνησης να εφαρμόσει το … 'Transport equivalent', six drafts of which (6) for consultation (http://www.opengov.gr/ynanp/)!

Αυτό από μόνο του δημιουργούσε ενδιαφέρον, αν θυμηθούμε ότι πριν από ενάμιση και πλέον χρόνο, ο πρωθυπουργός από τη Νίσυρο είχε ανοίξει και πάλι το θέμα της νησιωτικότητας. Και αυτό, διότι η Κυβέρνηση στη θητεία της μέχρι σήμερα, καμιά συζήτηση ή διαβούλευση δεν οργάνωσε και σε κάθε περίπτωση δεν γνωρίζαμε κάτι σχετικό με την πρόθεσή της να προχωρήσει στη διαμόρφωση μιας νησιωτικής πολιτικής.

Islanding.

Η Νησιωτική Ελλάδα, αποτελεί μια ιδιαίτερη περιοχή της Ευρώπης αλλά και της Υδρογείου με μοναδικά γεωγραφικά χαρακτηριστικά. Στοιχεία της νησιωτικότητας είναι τα μόνιμα και κοινά χαρακτηριστικά που διαθέτουν τα νησιά, όπως:

  1. Their small size means that they have limited natural resources, albeit often unique,
  2. The small population, therefore a small market,
  3. Strong peripherality and isolation, meaning that there is no osmosis with neighboring societies,
  4. And of course the particularly unique and fragile natural and cultural environment for each island and especially its folk culture.

Και ενώ θα μπορούσε αυτή η ιδιαιτερότητα να αποτελεί έναν ουσιαστικό και μοναδικό πόρο για τη χώρα, διαχρονικά αντιμετωπίστηκε ως πρόβλημα, αφού δύσκολα κατανοείται η αναπτυξιακή του δυναμική μέσα σε ένα φιλελεύθερο οικονομικό μοντέλο που κυριαρχείται από το real – estate. Ακόμα και, όταν πάρθηκαν κάποιες θετικές πρωτοβουλίες, σε κεντρικό ή τοπικό επίπεδο, αυτές έμειναν ημιτελείς, αφού χρειάστηκε να συγκρουστούν με τα τοπικά μικροσυμφέροντα, για να απαξιωθούν λίγο αργότερα και να αναιρεθούν στο διάβα του χρόνου.

The need for an integrated island policy

Καταλήγουμε λοιπόν ότι απαιτείται μια διαφορετική πολιτική αντίληψη για τη στρατηγική ανάπτυξης των νησιών, η οποία θα εκπορεύεται σταθερά από την κεντρική εξουσία και θα υλοποιείται, κατά την άποψή μου με τη συμμετοχή μιας θεσμικά αναβαθμισμένης αυτοδιοίκησης. Η πολιτική αυτή θα αξιοποιεί κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των νησιών ως συγκριτικά τους πλεονεκτήματα, όπως για παράδειγμα το λαϊκό τους πολιτισμό και το ιδιαίτερο φυσικό τους περιβάλλον και κάποια άλλα χαρακτηριστικά θα τα αντιμετωπίζει με έναν διαφορετικό τρόπο σε σχέση με ζητήματα και προβλήματα της ηπειρωτικής Ελλάδας, όπως για παράδειγμα τις μεταφορές και τον κίνδυνο λειψυδρίας.

Εξάλλου είναι βαθύτερο θέμα δημοκρατίας και αποτελεί παραβίαση της αρχής της ισότητας, όπως αναγνωρίζει και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, να αντιμετωπίζεις δηλαδή τους στεριανούς και τους νησιώτες με τον ίδιο τρόπο, πράγματα που δεν είναι ίσα. Και αυτό, πέρα από όλα τα άλλα, αποτελεί την ηθική βάση προκειμένου να συγκροτηθεί και εφαρμοστεί μια νησιωτική πολιτική. Σε εθνικό επίπεδο, στην τελευταία τροποποίηση του Συντάγματος (2001) υπάρχουν δύο ρητές αναφορές στα νησιά (άρθρο 101, παρ. 4 και άρθρο 106, παρ. 1) όπου απαιτείται (α) η λήψη ειδικών νομοθετικών μέτρων και (β) η εφαρμογή ειδικών πολιτικών που να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες του νησιωτικού χώρου. Μέχρι σήμερα όμως ελάχιστη πρόοδος έχει γίνει στη χάραξη και προώθηση νησιωτικής πολιτικής, με εξαίρεση το νόμο του «Καλλικράτη» 3852/10, όπου λάμβανε ρητά υπόψη του τη νησιωτικότητα.

Και παρότι σήμερα το πολιτικό σύστημα δεν δυσκολεύεται να μας πει για την ανάγκη η Ελλάδα να αποκτήσει «ένα ισχυρό και βιώσιμο παραγωγικό και αναπτυξιακό μοντέλο για τα επόμενα χρόνια θεμελιωμένο σε στέρεο έδαφος», θα δυσκολεύεται να μας πει, και αν το πει δεν θα το εννοεί στο σύνολό του, ότι η ανάγκη αυτή περνάει μέσα από την επεξεργασία και εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης νησιωτικής πολιτικής.

Maritime transport and 'transport equivalent'

Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης πολιτικής και στρατηγικής για την ανάπτυξη των νησιών, αποτελείται από ένα σύνολο πολιτικών και προγραμμάτων δράσης, με θεσμοθετημένους πόρους, σε επίπεδο ανθρωποκεντρικό, οικονομικό, πολιτιστικό και περιβαλλοντικό.

Μεταξύ αυτών, βασικός άξονας είναι η ανάπτυξη των θαλάσσιων συγκοινωνιών και μεταφορών στα νησιά. Ζητήματα, που μόνιμα απασχολούσαν και συνεχίζουν να απασχολούν την νησιωτική (κυρίως) αυτοδιοίκηση και βέβαια τους νησιώτες είναι:

  • Ο επανασχεδιασμός όλων των ακτοπλοϊκών συνδέσεων της χώρας και η δημιουργία γραμμών κορμού και ακτινωτών γραμμών, όπου αυτές είναι εφικτές.
  • Η διαφάνεια του σχεδιασμού και του τρόπου προκήρυξης των επιδοτούμενων γραμμών (άγονων γραμμών ή δημοσίου συμφέροντος).
  • Η φέρουσα μεταφορική ικανότητα ανά νησί και η εξασφάλιση της λειτουργίας της.
  • Restoring the reduced ticket to large social groups.

His case 'Equivalent equivalent' έρχεται στο προσκήνιο αμέσως μετά τις εργασίες του 8ου Συνέδριου της Πανευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Μικρών Νησιών (ESIF) που έγινε στη Φινλανδία (Σεπτέμβρης 2008). Το Μεταφορικό Ισοδύναμο recommends that passengers traveling by sea to and from islands are required to pay fares equivalent to those charged for the use of other means of transport (road / rail) to move them in such distances. In other words, in land transport the state invests on a road axis, e.g. Patras - Kalamata, in order to benefit the inhabitants of these cities at a cost. The islander, however, does not benefit. Therefore, on the basis of equality, it calls for a similar investment on maritime transport routes, so that it bears an equivalent cost at a similar distance.

Η μελέτη για την εφαρμογή του μεταφορικού ισοδύναμου στην ελληνική ακτοπλοΐα με έμφαση στα δρομολόγια άγονων γραμμών, παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην ημερίδα για το ακτοπλοϊκό των Κυκλάδων που έγινε στη Νάξο ( 5 Απριλίου 2012). Σύμφωνα με τη μελέτη βέλτιστη επιλογή κρίνεται ο συνδυασμός χρηματοδότησης της κτήσης του πλοίου (όπως για παράδειγμα σήμερα χρηματοδοτείται ένας αυτοκινητόδρομος, από δημόσιους, κοινοτικούς και ιδιωτικούς πόρους) και επιδότησης της διαφοράς ναύλου.

Legislative initiative of the Government

Κανείς δεν ισχυρίστηκε ότι η υπόθεση του μεταφορικού ισοδύναμου και γενικότερα των θαλάσσιων μεταφορών είναι ένα εύκολο θέμα. Προφανώς είναι ένα πολύ σύνθετο θέμα με πολλές παραμέτρους. Το θέμα περιπλέκεται πολύ περισσότερο, αν επιχειρήσει κάποιος να το δει ξεκομμένο από μια γενικότερη ολοκληρωμένη νησιωτική πολιτική, που δυστυχώς δεν τη διαθέτει η σημερινή Κυβέρνηση, όπως βέβαια, θα συμφωνήσουμε, δεν τη διέθεταν και οι προηγούμενες Κυβερνήσεις.

Έτσι, η νομοθετική πρωτοβουλία της Κυβέρνησης, έστω και αν δηλώνει ότι για φέτος θα εφαρμοστεί πιλοτικά, γεννά πολλά ερωτηματικά και επιφυλάξεις. Και αυτό γιατί προχωράει σε μια νέα πρωτοβουλία, έστω και αν δεχτούμε ότι θα υλοποιήσει αυτά που νομοθετεί, χωρίς θεσμοθετημένους πόρους και χωρίς να έχει δώσει λύσεις σε χρονίζοντα ζητήματα των θαλάσσιων μεταφορών, όπως αυτά που αναφέρθηκαν παραπάνω, η παρουσία των οποίων ακυρώνει στην πράξη κάθε άλλη πρωτοβουλία. Εύλογα και ενδεικτικά λοιπόν διερωτάται κάποιος:

  • Which criteria have been selected, even pilot, for the fifty (50) Aegean islands, which are part of the "equivalent" action? And for the Ionian, why do the Diapondians, not Kalamos and Kastos?
  • Πώς εννοεί η Κυβέρνηση την δράση αυτή; Καθαρά ως μια επιδοματική δράση; Διότι ποιο θα είναι το όφελος για ένα μικρό νησί, όταν το κόστος μετακίνησης του επισκέπτη του θα παραμένει ιδιαίτερα υψηλό;
  • Γιατί ξαφνικά επιχειρεί να εφαρμόσει ένα μέτρο, μέσα σε δύο μήνες από τώρα, χωρίς διαβούλευση και προετοιμασία; Πότε θα στηθεί ένας ολόκληρος μηχανισμός ελέγχου και διαχείρισης του συστήματος, όταν είναι ιδιαίτερα σύνθετες και αναγκαίες οι προβλεπόμενες από τον νόμο υπουργικές αποφάσεις;

Είναι λοιπόν προφανές ότι αυτή η πρωτοβουλία δεν έχει να κάνει ούτε με τη φιλοσοφία του «μεταφορικού ισοδύναμου», όπως τουλάχιστον την είχε φανταστεί η αυτοδιοίκηση, ούτε με μια ουσιαστική αναπτυξιακή πρωτοβουλία, η οποία θα στόχευε στην αειφορική βιωσιμότητα των μικρονησιωτικών κοινωνιών. Η Κυβέρνηση στα πλαίσια μιας καθαρά επιδοματικής και πρόσκαιρης πολιτικής, παίρνει πενήντα εκατομμύρια ευρώ (50.000.000.) από το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων (Π.Δ.Ε.) και επιχειρεί να τα μοιράσει σε 50 – 80.000 περίπου κατοίκους νησιών, αφού ένα μέρος των χρημάτων αυτών αφορά τα εμπορεύματα. Όλα αυτά βέβαια μέσα από ένα ιδιαίτερα γραφειοκρατικό σύστημα. Δηλαδή ,άντε πάμε και όπου μας βγάλει, αρκεί να «καβατζάρουμε» τις εκλογές, αν αυτές μας προκύψουν το φθινόπωρο!

Συμπερασματικά, η νησιωτική πολιτική της Κυβέρνησης εξαντλείται στο επίδομα των 200 – 250 περίπου ευρώ, με το οποίο θα αποζημιώνονται κάποιοι από αυτούς που επέλεξαν ή αναγκάστηκαν να ζήσουν σε μικρά ή μεγαλύτερα νησιά. Και μπορεί το μοίρασμα επιδομάτων σε έναν αριθμό νησιωτών να είναι, σύμφωνα με την Κυβέρνηση, μια …. «αντιμνημονιακή» πολιτική, έστω και αν χρειάζεται να υπερφολογούνται οι υπόλοιποι Έλληνες, για να δημιουργούνται τα απαραίτητα πλεονάσματα! Σε καμιά περίπτωση όμως, δεν είναι μια αναπτυξιακή πολιτική που έχουν ανάγκη τα νησιά και ο τόπος γενικότερα.

26 Απρίλης 2018

Efstathios Zavitsanos

former Mayor of Meganisi